"Điều quyết định tương lai của một người không phải là một kỳ thi, mà là cách họ lựa chọn con đường tiếp theo."

Những ngày gần đây, khi kỳ thi tuyển sinh và kết quả xét tuyển vào lớp 10 được công bố, ở đâu đó sẽ có những nụ cười rạng rỡ của niềm vui và cả những ánh mắt ứa lệ, lặng im vì chưa đạt được điều mình mong muốn. Đâu đó có những em tự hỏi: “Không vào được lớp 10 công lập thì tương lai của mình sẽ ra sao…?” Có những bậc phụ huynh băn khoăn, lo lắng, thậm chí thất vọng vì cho rằng con mình đã “lỡ mất cơ hội”. Nhưng liệu một kỳ thi có thực sự quyết định cả tương lai của một con người? Câu trả lời chắc chắn là không. Bởi trong cuộc sống, để đi đến thành công, chắc chắn chưa bao giờ chỉ có một con đường.

Nhiều năm trước, đại học gần như được xem là đích đến duy nhất sau những năm tháng phổ thông. Không ít gia đình tin rằng chỉ khi có tấm bằng đại học thì con em mình mới có một công việc ổn định và một tương lai rộng mở. Thế nhưng, bức tranh của thị trường lao động hôm nay đã rất khác. Xã hội thay đổi, vậy nên cách học cũng phải thay đổi.

Số liệu thống kê cho thấy nhu cầu bổ sung nhân lực có kỹ năng vẫn còn rất lớn. Năm 2024, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ của Việt Nam mới đạt 28,3%; quý I/2025 đạt 28,8%. Trong khi đó, tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp năm 2025 đạt khoảng 2,2 triệu người học, bằng 107% kế hoạch. Đây là tín hiệu cho thấy ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn con đường học nghề, nhưng nguồn nhân lực được đào tạo bài bản vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thị trường lao động.

Ngày nay, trong thời đại chuyển đổi số, khi trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ phát triển từng ngày, thế giới không thiếu người có bằng cấp; điều thị trường lao động cần là những người có kỹ năng. Một kỹ thuật viên công nghệ thông tin có thể vận hành hệ thống; một kỹ thuật viên điện, cơ điện tử có thể làm việc trong các nhà máy thông minh; một kỹ thuật viên công nghệ ô tô có thể vận hành garage, chẩn đoán và sửa chữa những dòng xe hiện đại; hay hướng dẫn viên du lịch, nhân viên khách sạn, kỹ thuật viên cây trồng… nếu được đào tạo bài bản đều có thể nhanh chóng tìm được việc làm và xây dựng sự nghiệp. Vì vậy, học nghề là lựa chọn của những người biết nhìn về tương lai. Điểm mạnh của học nghề là đưa người học đến gần doanh nghiệp, gần thực tiễn và gần việc làm hơn. Người học được đào tạo trong môi trường hiện đại, gắn với thực hành, trải nghiệm tại doanh nghiệp và rèn luyện kỹ năng nghề thành thạo để tự tin tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp; đồng thời vẫn có thể học liên thông lên trình độ cao hơn. Con đường ấy không ngắn hơn về giá trị, mà ngắn hơn để đến với nghề nghiệp và thành công.

Ngày nay, tư duy xã hội đang chuyển dịch từ coi trọng bằng cấp sang đánh giá năng lực thực chất. Doanh nghiệp cần người làm được việc, có kỹ năng nghề, có khả năng vận hành máy móc, làm chủ công nghệ và thích ứng nhanh với môi trường sản xuất, dịch vụ hiện đại. Hiệu quả của đào tạo nghề được thể hiện khá rõ: theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, trên 80% người tốt nghiệp giáo dục nghề nghiệp có việc làm, trong đó khoảng 70–75% làm đúng ngành được đào tạo; riêng các mô hình tăng cường gắn kết nhà trường với doanh nghiệp ghi nhận hơn 310.000 lượt người học thực tập và trên 85% có việc làm sau tốt nghiệp. Những con số ấy cho thấy kỹ năng nghề đang mở ra cơ hội việc làm thực chất. Bởi vậy, không phải ai cũng cần đi trên cùng một con đường. Mỗi học sinh là một cá tính khác nhau: có em yêu thích công nghệ; có em say mê máy móc; có em có đôi bàn tay khéo léo; có em năng động, thích giao tiếp, yêu du lịch hay dịch vụ; cũng có những em học lý thuyết chưa thật nổi bật nhưng lại có khả năng thực hành rất tốt. Nếu tất cả đều cố gắng đi trên cùng một con đường, sẽ có những người phải rất vất vả để theo kịp. Nhưng nếu được lựa chọn đúng hướng, đúng năng lực và đúng đam mê, mỗi người đều có cơ hội phát huy giá trị của mình. Giáo dục không phải để tạo ra những con người giống nhau, mà để phát triển toàn diện theo năng lực và giúp mỗi người tìm được con đường phù hợp nhất với bản thân.

Vào THPT hay vào đại học không phải là con đường duy nhất. “Một cánh cửa khép lại, nhiều cánh cửa khác đang mở ra”. Ai cũng mong muốn mình đạt kết quả như kỳ vọng, nhưng mong muốn đó chưa chắc đã bảo đảm cho tương lai. Vì vậy, một kỳ thi chỉ là một dấu mốc, không phải là dấu chấm hết. Điều đáng tiếc nhất không phải là chưa vào được lớp 10 công lập, mà là đánh mất niềm tin vào chính mình. Thực tế đã chứng minh, rất nhiều người thành công hôm nay không đi theo con đường mà số đông lựa chọn. Họ thành công vì biết mình phù hợp với điều gì, kiên trì theo đuổi mục tiêu và không ngừng học hỏi. Tương lai luôn dành cho những người biết nắm bắt cơ hội phù hợp.

Thời gian qua, thực tế đã cho thấy, sau THCS, học sinh có nhiều lựa chọn để tiếp tục hành trình học tập của mình. Có em tiếp tục học THPT. Có em lựa chọn học trung cấp (vừa học văn hóa, vừa học nghề). Có em sớm tiếp cận doanh nghiệp, tích lũy kỹ năng, kinh nghiệm và xây dựng sự nghiệp từ rất sớm. Không có con đường nào cao quý hơn con đường nào. Chỉ có con đường phù hợp nhất với mỗi người. Một người thợ giỏi, một kỹ thuật viên giỏi, một lập trình viên giỏi, hay một chuyên viên dịch vụ chuyên nghiệp đều đang góp phần tạo nên sự phát triển chung của xã hội bằng chính năng lực và giá trị lao động của mình.

Vì thế, nếu hôm nay bạn đang đứng trước một ngã rẽ sau kỳ thi tuyển vào lớp 10, hãy nhớ rằng: Đừng để một kỳ thi quyết định giới hạn của ước mơ. Hãy bình tĩnh lựa chọn hướng đi phù hợp với bản thân, bởi thành công không phụ thuộc vào việc bạn bắt đầu từ đâu, mà phụ thuộc vào việc bạn có dám bước tiếp hay không. Học tập chưa bao giờ chỉ có duy nhất một con đường. Và tương lai luôn rộng mở với những người biết lựa chọn đúng con đường dành cho mình.